Kiedy rodzina się rozpada

Kiedy rodzina się rozpada… Wszystkie dzieci reagują na zmieniającą się w domu atmosferę jak sejsmografy. Maluchy wiedzą jedynie, że coś jest nie tak, starsze zadają sobie milion pytań. Najważniejsze to: czy to z mego powodu? Dzieci mogą reagować na rozstanie rodziców silnym uczuciem tęsknoty, lęku czy uczuciem odrzucenia, a także złością, co wpływa na ich zachowanie i uczucia w codziennym życiu. Często czują się zagubione, a ich emocje są bardzo intensywne. Przy tym wszystkim dziecko traci poczucie bezpieczeństwa. 

Poczucie winy jest trującą, hamującą emocją, która pęta aktywność, zabija radość życia, zaniża samoocenę. Dzieci zmagają się także z poczuciem bezradności, samotności, cierpienia. A trudność w adaptacji do nowej sytuacji może powodować u nich mniejszą zdolność do radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami. Dlatego tak ważne jest, by w tej sytuacji wspierać dziecko. 

Kalejdoskop uczuć – kiedy rodzina się rozpada

Nie brak też innych odczuć – smutku, rozdarcia, złości, żalu, poczucia niemocy. Brak apetytu może być jednym z objawów przeżywanego stresu przez dziecko w tak trudnej sytuacji rodzinnej.

Jak zatem sprawić, by nasze dziecko przebrnęło przez rozwód rodziców z jak najmniejszymi ubytkami emocjonalnymi? Kluczowa jest rozmowa – otwarta rozmowa ze swoimi dziećmi, która pozwala im wyrazić uczucia i daje poczucie wsparcia. W domu dziecka, które przeżywa rozstanie rodziców nie może zabraknąć szczerości, otwartości i zaufania. Dziecko staje się bowiem bardzo wrażliwym czujnikiem, który odbiera wszelkie zmiany w nastroju mamy czy taty. A temu towarzyszy bardzo silne poczucie niepewności.

Może to kogoś zdziwi, ale najskuteczniejszym balsamem na emocjonalne rany jest szczera rozmowa o odczuciach dziecka. I wcale nie musi tak być, że rozmowę tę przeprowadza któreś z rodziców. To może być babcia, przyjaciółka mamy, ciocia – ktoś, kogo dziecko zna i komu ufa. Rozmowa jest kluczowym elementem wsparcia w procesie adaptacji dziecka do nowej sytuacji, jak również w trakcie rozwodu.

Rozmowy z dzieckiem

Podczas rozmów z dzieckiem pamiętajmy jednak, że nie jest ono osobą, której powinniśmy się szczegółowo zwierzać z anatomii naszego upadającego związku. W tej sprawie dziecko nigdy nie powinno stać się naszym powiernikiem. W zupełności wystarczy mu informacja o tym, że uczucia dorosłych ludzi wobec siebie czasami nie wytrzymują próby czasu.

Rozmawiajmy z dziećmi często i o wszystkim. Na miarę jego wieku, potrzeb i naszych możliwości, ale bądźmy w tych rozmowach szczerzy. Dziecko bezbłędnie wyczuje naszą nieszczerość, a poziom jego lęku zamiast się obniżyć – wzrośnie. Spędzajmy wspólnie czas, bo codzienna rutyna w sytuacji trzęsienia ziemi spowodowanego rozwodem, staje się przyczółkiem normalności. Niesie ze sobą jakże bezcenne w tej sytuacji poczucie bezpieczeństwa. Dziecko musi odnaleźć się w nowej sytuacji po rozstaniu rodziców, co wymaga wsparcia i zrozumienia. Badania wykazują, że częste rozmowy i nieunikanie odpowiadania na pytania (oczywiście odpowiedzi powinny być dopasowane do wieku dziecka) pomagają dzieciom przejść przez te trudne doświadczenie. 

Pamiętajmy jednak, że jeżeli nie będziemy czuli się na siłach sprostać żadnej z wymienionych rzeczy, jest coś, co zawsze możemy dać, a o czym często zapominamy. To bliski kontakt – czuły dotyk, przytulenie, kołysanie, głaskanie. Rzeczy najprostsze. Niewiele zachowań przynosi ludziom równie wielką pociechę, jak fizyczne ciepło drugiego człowieka, oparcie w jego fizyczności. Warto o tym zawsze pamiętać. Dziecko powinno mieć pewność swojej miłości ze strony obojga rodziców. Nawet po rozstaniu. To pomaga mu przetrwać trudne doświadczenie i budować poczucie bezpieczeństwa. Wsparcie członków rodziny, rodzina i dom są niezwykle ważne w procesie wychowania dziecka i łagodzenia skutków rozpadu związku.

Rozstanie rodziców i jego wpływ na dzieci

Rozstanie rodziców to jedno z najtrudniejszych doświadczeń, jakie może spotkać dziecko w jego życiu. W momencie, gdy dochodzi do rozwodu rodziców, świat dziecka często wywraca się do góry nogami. Traci ono poczucie bezpieczeństwa, które do tej pory dawała mu rodzina. Dziecko nagle staje w obliczu nowej, nieznanej sytuacji, w której musi odnaleźć się na nowo. Często nie rozumie przy tym, dlaczego tak się stało i co będzie dalej.

W oczach dziecka rozpad rodziny to nie tylko zmiana codziennej rutyny, ale przede wszystkim ogromny wstrząs emocjonalny. Szczególnie starsze dzieci, które lepiej rozumieją, co się dzieje, mogą przeżywać poczucie winy, myśląc, że to one są powodem rozstania rodziców. Często pojawia się także poczucie opuszczenia, zwłaszcza gdy jeden z rodziców wyprowadza się z domu. W takich chwilach dziecko traci poczucie stabilności i zaczyna odczuwać lęk o swoją przyszłość.

Reakcje dzieci kiedy rodzina się rozpada

Reakcja dzieci na rozstanie rodziców jest bardzo różna i zależy od wielu czynników – wieku dziecka, atmosfery w domu, sposobu, w jaki rodzice rozmawiają o rozstaniu, a także od tego, czy dziecko ma możliwość utrzymania kontaktu z obojgiem rodziców. U niektórych dzieci mogą pojawić się trudności w nauce, problemy ze snem, a nawet objawy somatyczne, takie jak moczenie nocne czy ssanie kciuka. Szczególnie, gdy sam rozpad rodziny (cały proces) trwa od dłuższego czasu. To sygnały, że dziecko przeżywa silny stres i poczucie braku bezpieczeństwa.

Wychowanie dziecka w czasie rozwodu rodziców wymaga od dorosłych ogromnej uważności i empatii. Ważne jest, by rodzice byli świadomi, że ich dziecko nie ma żadnego wpływu na decyzję o rozstaniu, a mimo to to właśnie ono najbardziej odczuwa skutki rozpadu rodziny. Dziecko powinno mieć pewność, że mimo rozstania rodziców nadal jest kochane przez oboje rodziców i że jego potrzeby są dla nich ważne. Wspólne rozmowy, okazywanie miłości i wsparcia, a także zapewnienie dziecku kontaktu z obojgiem rodziców pomagają uchronić dziecko przed poczuciem opuszczenia i brakiem poczucia bezpieczeństwa.

Rozpad rodziny może mieć wpływ na całe dalsze życie dziecka – na jego relacje z innymi, poczucie własnej wartości, a nawet na przyszłe związki. Dlatego tak ważne jest, by w tym trudnym czasie rodzice i inni członkowie rodziny dołożyli wszelkich starań, by pomóc dziecku zrozumieć sytuację i odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Dziecko powinno mieć możliwość wyrażania swoich uczuć, zadawania pytań i otrzymywania szczerych odpowiedzi, dostosowanych do jego wieku.

Wsparcie dzieci kiedy rodzina się rozpada

Pamiętajmy, że choć rozstanie rodziców jest bolesnym doświadczeniem dla całej rodziny, z odpowiednim wsparciem i miłością dziecko może nauczyć się radzić sobie z trudnościami i odzyskać poczucie bezpieczeństwa. Najważniejsze, by nie zostawiać dziecka samego z jego emocjami i zawsze być gotowym, by je wysłuchać, przytulić i zapewnić, że mimo zmian w rodzinie, miłość rodziców do dziecka pozostaje niezmienna. W ostatecznym rozrachunku to przecież rodzice rozstają się ze sobą, a nie ze swoimi dziećmi, dlatego powinni dołożyć starań, by minimalizować szkody, jakie to wywoła w życiu dziecka. 

Jak rozmawiać z dzieckiem o tym, co przeżywa podczas rozstania rodziców?

Nie ma na to recepty. Znacie swoje dzieci. Umiecie rozszyfrować ich nastroje. Toksyczne emocje w różny sposób wpływają na zachowanie dziecka. Jedno staje się osowiałe, apatyczne, smutne. Inne – przeciwnie – bywa agresywne, głośne, napastliwe, przekorne. Za każdym razem jest to wołanie o pomoc.

W sprzyjających warunkach (w domu jest spokój, telefon milczy, jesteśmy blisko siebie) próbujmy nakłonić małego człowieka, by opowiedział co czuje. O co pytać? Na początek można uświadomić dziecku, że kiedy rodzina się rozpada dzieci przeżywają różne stany: smutek, strach, żal czy gniew. Niech wasze dziecko spróbuje określić, jakie emocje nim owładnęły. Młodsze dzieci możemy pytaniami naprowadzić na właściwe określenia. Ważne jest by – niezależnie od tego jak swój stan określi dziecko – uświadomić mu, że do wszystkich tych emocji ma prawo. Nie musi ich skrywać czy wstydzić się, że czuje właśnie tak.

Otwartość i gotowość

Być może w dziecku dostrzeżemy potrzebę mówienia o drugim rodzicu (może brakuje mu ojca lub matki). Ten fragment rozmowy będzie wymagał od nas szczególnego hartu ducha. Bo jeśli nawet czujemy się skrzywdzeni przez partnera, musimy mieć świadomość, że dziecko kocha oboje rodziców. Musimy powiedzieć mu, że choć dorośli nie widzą dla siebie przyszłości i podjęli decyzję o rozwodzie, nic nie zmieniło się w ich odczuciach względem dziecka. Kochają je jak zawsze! I ono także ma prawo do okazywania uczucia obojgu rodzicom, niezależnie od tego, co czujesz do swego partnera!

Wiele dzieci ogarnia poczucie winy za rozwód rodziców. Musimy z mocą oznajmić małej istocie, że rozwód jest sprawą wyłącznie dorosłych, a dziecko nie odgrywa w nim żadnej roli, nawet jeśli nie myło regularnie zębów czy nie chciało sprzątać zabawek. Za rozpad małżeństwa odpowiedzialni są wyłącznie rodzice i dziecku trzeba to bardzo wyraźnie powiedzieć. 

Zapytajcie dziecko, co możecie – jako rodzice – uczynić, by poczuło się lepiej. By jego ból stał się mniejszy. Zastanówcie się nad odpowiedzią wspólnie.

Powiedz dziecku, że niejedna rodzina się rozpada. Zapytaj, czy zna inne dzieci z takich rodzin. Uświadom mu, że i w takich rodzinach dzieci mogą czuć się szczęśliwe i bezpieczne.

Zadbaj o siebie, by zadbać o dziecko

Będąc w tak traumatycznej sytuacji, jaką jest rozpad rodziny, my dorośli funkcjonujemy często na granicy załamania. Z trudem realizujemy podstawowe obowiązki, mamy kłopot ze wstaniem z łóżka, aby stawić czoło nowemu dniu. Nie pamiętamy o posiłkach, przeraża nas konieczność wyjścia z domu, pamiętania o zapłaceniu rachunków, udania się do pracy. Jednym słowem jesteśmy poturbowani emocjonalnie, rany zadane przez partnera są żywe i pulsują niewyobrażalnym bólem.

W gąszczu trujących emocji poruszamy się często po omacku, niemal jak w greckim labiryncie. Jak więc w takiej sytuacji prawidłowo ocenić stan własnego dziecka? Jak wyjść mu naprzeciw tak, by skutecznie pomóc, pocieszyć i ukoić, skoro sami potrzebujemy ukojenia bardziej niż powietrza? Odpowiedzi na te pytania także nie należą do najprostszych. Pamiętajmy jednak o tym, że nikt z nas nie jest samotną wyspą. Zawsze są wśród nas ludzie gotowi pomóc. Wspaniale, jeżeli są to nasi najbliżsi (np. rodzeństwo). Nie jest to jednak warunek konieczny.

Szukajmy osób życiowo mądrych, życzliwych, empatycznych, nieoceniających. Jeżeli mimo wszystko nie widzimy nikogo takiego w pobliżu, szukajmy wsparcia w instytucjach powołanych do tego właśnie, aby nieść pomoc w sytuacjach kryzysowych. Mieszczą się one w każdym większym mieście. Można w nich skorzystać z nieodpłatnej fachowej opieki terapeutycznej, która pozwoli przetrwać najtrudniejszy okres. Pamiętajmy o tym nie tylko ze względu na nas, ale także, a może przede wszystkim ze względu na nasze dzieci.

Szukajmy pomocy kiedy rodzina się rozpada

Nie zaopiekujemy się nimi skutecznie, póki nie pomożemy sami sobie. Jak i nie przekonamy do prawd, które powinny usłyszeć, jeżeli sami nie będziemy w nie wierzyć. Nie przejdzie nam przez gardło deklaracja, że zawsze mają prawo do kontaktu z drugim rodzicem, jeżeli całe nasze jestestwo będzie krzyczeć, że jest to ostatnia rzecz, jakiej w tej chwili chcemy. I nie przekonamy go o jego wartości, jeżeli nasza własna wartość właśnie sięgnęła dna. Nie zapewnimy, że sobie poradzimy, jeżeli czujemy, że straciliśmy kontrolę nad swoim życiem.

Konkludując: rozwód rodziców jest traumatycznym przeżyciem dla rodziny. Trauma dotyczy także dzieci. Rozmawiajmy z nimi o tym, co się dzieje. Rozmawiajmy po to by przekonać je o kilku ważnych prawdach:

–  nie ono jest przyczyną rozwodu rodziców,

–   będzie miało prawo i możliwość widywać i mamę i tatę (chyba, że będzie to niemożliwe z przyczyn prawnych, np. z powodu stosowanej przemocy przez jednego z małżonków),

–   być może będzie tęsknić za drugim rodzicem; będzie jednak mogło kontaktować się za pomocą telefonu bądź komputera,

–   potrzeba czasu, by przyzwyczaić się do nowej, niełatwej sytuacji,

–   jest wiele dzieci, których rodzice się rozstali; nie jest to powód do wstydu ani przekonania o swojej niższej wartości,

–   mimo tego, że rodzice są rozwiedzeni, nadal stanowią rodzinę dziecka,

–   wszyscy muszą nauczyć się żyć inaczej; może być ciężko, możecie popełniać błędy, ale to normalne, tak może być,

–   dziecko nie musi wybierać między rodzicami, może kochać ich oboje,

–   wiele rzeczy zmieni się po rozwodzie rodziców, jedno nie zmieni się z pewnością – ich miłość do dziecka.