Pieśni łaciatych krów – recenzja

„Pieśni łaciatych krów” Łukasza Staniszewskiego to jedna z tych książek, które trudno jednoznacznie zaszufladkować. Z jednej strony jest to opowieść o warmińskiej wsi, suszy, ludziach i codziennym zmaganiu się z rzeczywistością. Z drugiej — historia pełna ludowych wierzeń, duchów, symboli, groteski i realizmu magicznego, w której świat żywych nieustannie przenika się ze światem tego, co niewidzialne. 

Największą siłą tej powieści jest klimat. Warmia nie jest tutaj jedynie miejscem akcji, ale staje się pełnoprawnym bohaterem. To kraina surowa, tajemnicza, momentami piękna, a momentami niepokojąca. Staniszewski tworzy świat, w którym ludowe opowieści funkcjonują obok codzienności, a mieszkańcy równie naturalnie rozmawiają o gospodarstwie, jak o duchach czy znakach zwiastujących nieszczęście. Dzięki temu książka ma w sobie coś z baśni, legendy i wiejskiej przypowieści jednocześnie. 

Kilka słów o fabule – Pieśni łaciatych krów

Centralną postacią jest Bernard Witten — człowiek trudny do polubienia. Zgorzkniały, porywczy, niechętny ludziom, bardziej związany ze swoimi krowami niż z większością mieszkańców wsi. To bohater daleki od klasycznej literackiej sympatyczności. A jednak właśnie dzięki temu wypada tak wiarygodnie. Bernard nie jest herosem ani wybrańcem. To człowiek pełen wad, który w obliczu katastrofy musi zmierzyć się nie tylko z suszą niszczącą świat wokół niego, ale również z samym sobą. 

Bardzo mocno wybrzmiewa tutaj temat relacji człowieka z naturą. Nadciągająca susza nie jest jedynie tłem wydarzeń, ale symbolem czegoś większego — rozpadu znanego porządku, lęku przed zmianą i konsekwencji ludzkich decyzji. Autor przemyca w ten sposób refleksję nad współczesnością, ale robi to bez moralizowania. Zamiast wykładu dostajemy historię, która pozwala samodzielnie odczytywać znaczenia. 

O książce i jej specyfice

Ogromne wrażenie robi także język. To proza bardzo obrazowa, momentami poetycka, ale jednocześnie szorstka i brutalna. Staniszewski nie boi się naturalizmu, groteski ani dziwności. Potrafi stworzyć piękny opis warmińskiego krajobrazu, by chwilę później zanurzyć czytelnika w świecie błota, cierpienia i ludzkich słabości. Nie każdemu taki styl przypadnie do gustu, ale trudno odmówić mu oryginalności. 

Jeśli szukać słabszych stron, to momentami książka może sprawiać wrażenie nieco chaotycznej. Realizm miesza się z metafizyką, pojawia się wiele symboli, postaci i wątków, przez co niektórzy czytelnicy mogą mieć poczucie zagubienia. To nie jest powieść, którą czyta się wyłącznie dla fabuły. Znacznie ważniejsze od samej historii okazują się atmosfera, język i emocje. 

Podsumowując — „Pieśni łaciatych krów” to książka nietuzinkowa, odważna i bardzo mocno osadzona w lokalnej kulturze Warmii. Łączy realizm magiczny, ludową mitologię, czarny humor i opowieść o ludziach stojących w obliczu katastrofy. Nie będzie to lektura dla każdego, ale osoby lubiące literaturę klimatyczną, symboliczną i zakorzenioną w miejscu mogą znaleźć tutaj coś naprawdę wyjątkowego. To jedna z tych powieści, które zostawiają po sobie bardziej nastrój i obrazy niż konkretną fabułę — a właśnie dlatego zostają w pamięci na długo.